23 lutego, Teofil Adański – Żywoty Świętych, Na Każdy Dzień Przez Cały Rok, Ks. Piotr Skarga

Odwołanie i pokuta Teofila Adańskiego, kościelnego ekonoma albo sprawcy, pisany od sługi jego Kutychjana, wyjęty z Metafrasta.

Przedtem mało, niźli Persowie rzymskie państwo wojowali, w Cylicji wtórej w mieście Adanie był jeden gospodarz ko­ścielny albo ekonom, na imię Teofilus, dobrego żywota i bar­dzo pożyteczny sprawca rzeczy kościelnych, który umiał do­wcipem i pilnością, która z miłości ku P. Bogu pochodziła, mądrze i spokojnie wszystkiego dojrzeć, stanowić i sieroty a wdowy kościelne i innych ubogich z wielką wszystkich ludzi dzięką opatrywać. Biskup na nim bardzo przestawał i z jego postępków pociechę miał. Przeto po śmierci biskupa wszyscy go jednym głosem, tak kapłaństwo jako i lud pospolity, za biskupa obrali i arcybiskupowi ofiarowali. Przyzwany od arcy­biskupa, na poświęcenie jechać nie chciał, aż prawie mocą przymuszony jechał, przed którym upadł i prosił, aby go na ten urząd nie stawił, bo się niegodnym być czuł, a o swoich grzechach wiedział. Namawiał go długo arcybiskup, ukazując mu godność jego i czystość, bo go wszyscy mieli za człowieka bardzo powściągliwego. Ale on żadną miarą przestać na tem nie chciał, mówiąc: nie jestem godzien. I musiał innego na ten urząd postawić, a jego na onymże urzędzie opieki kościelnej zaniechał. On nowy biskup, słuchając niektórych złych obmownych języków, które czart, chcąc zamieszać a niepokoju nasiać, naprawował, Teofila z urzędu złożył a innemu kościelne gospodarstwo poruczył, bardzo się na tem oszukiwając a nie bacząc, jako był ten to stary Kościołowi pożyteczny. Ta rzecz bardzo obruszyła Teofila, i myślał we dnie i w nocy, jakoby się był swej onej zelżywości pomścił, a nie znajdując innej rady, uciekł się do czarnoksiężnika, Żyda. I w nocy do niego przyszedłszy, prosił go bardzo o pomoc, oznajmując mu krzywdę i frasunek swój.

Żyd on, znając go jako człowieka w mieście zacnego, z chęcią mu obiecał wszelaką pomoc. Bądź dobrej myśli, jutro (powiada) o tym czasie w nocy przyjdź do mnie, a ja ciebie memu panu stawię, od którego pewien pociechy będziesz, ja­kiej ci będzie potrzeba. Tak nędzny uczynił Teofilus, przy­szedł nazajutrz do tego Żyda, wyprowadził go o północy na plac koński w mieście i nauczył go: jeśli jakie cudo ujrzysz, albo strach na ciebie padnie, nie bój się, a nie żegnaj się krzy­żem, bo krzyż nic nie pomoże, jest tylko śmiech a oszukanie chrześcijańskie. Gdy to obiecał, wnet mu ukazał dziwne wi­dzenie. A oto osób wiele idzie pięknie przybranych i dworzan wiele, wołających a weselących się, a w pośrodku nich siedzi książę ciemności, to jest djabeł ze sługami swymi. Tedy Żyd wziąwszy za rękę Teofila, prowadził go między onych dworzan aż do onego króla, to jest starszego djabła, który rzecze do Żyda: Poco wiedziesz tego człowieka do nas? Rzecze Żyd: Panie mój, wiodę go do ciebie, ma wielką krzywdę od biskupa i prosi od ciebie pomocy. Rzecze czart: A jako mu ja pomóc mam, a on służy Bogu swemu? Ale chceli mi służyć a między moich poczytany być, ja go tak wspomogę, iż będzie więcej władnął niźli pierwej, i będzie wszystkim rozkazował, więcej niźli sam biskup. Rzecze Żyd Teofilowi: A słyszysz to, co król mówi? Odpowie: Słyszę, i wszystko uczynię, co mi każe. I wnet padł przed nim i całował nogi jego. Tedy rzecze czart Żydowi: Niech się Teofilus zaprze tego, którego zowią Synem Marji, i tej samej Matki Jego (bo się ja tymi brzydzę), a to zaprzanie swoje niechaj mi da na piśmie. A Teofilus rzekł: Wszystko uczynię, co mi każesz, jedno niech to mam, czego pragnę. Skoro to nieprzyjaciel ludzki usłyszał, począł obłapiać Teofila i brodę jego głaskać, mówiąc: witaj mój wierny sługo i przyjacielu. Tedy weń wstąpił czart i począł się przeć Chry­stusa i Najświętszej Matki Jego, Boga Rodzicy, i to wymówił, napisał i swoją pieczęcią zapieczętował i dał panu swemu.

I tak się rozeszli Teofilus z onym Żydem, radując się z onej haniebnej zguby swojej.

Nazajutrz biskup (jako mniemam) od Boga wzruszony, użalił się bardzo, iż kiedy Teofila z urzędu składał; i posławszy sobie poń, z wielką go czcią przyjął i przeprosił. A potem zezwawszy kapłanów i mieszczan, znowu mu gospodarstwo kościelne poruczył, dając mu moc i władzę na wszystkie dobra kościelne, i owszem czci mu dwojako przymnożył. Ody się święty biskup przed wszystkimi kajał i mówił do Teofila: od­puść mi bracie, iżem tak przeciw tobie zgrzeszył, i ciebiem, człowieka świętego i na to godnego, złożył, a tegom niegodnego i na ten urząd niesposobnego przełożył. I tak począł Teofilus sprawować jako pierwej i nad wszystkich się wynosić, wszyscy się go bali i byli jemu posłuszni, i sam biskup bardzo się nań oglądał i czcił go. Tedy on niewierny Żyd zdrajca tajemnie w dom Teofilów przychodził, mówiąc: Widzisz, jakom ci po­mógł, i pan mój jako cię wyniósł, a bardzo prędko. A Teofilus mówił: Tak jest, bardzoć za to dziękuję. Lecz Stworzyciel i Pan Bóg nasz, który utraty naszej nie pragnie, jedno czeka pokuty, wspomniał na święty przeszły żywot jego, gdy służył Kościołowi, gdy opatrywał wdowy, gdy sierotom usługiwał i ubogich hojnie karmił, nie zarzucił nim, ale mu dał upamiętanie i Boskie w sercu jego nawiedzenie ku prawemu powsta­niu i nawróceniu. Bo pomnąc na to, co uczynił, a jako mu P. Bóg a nie czart nagrodził oną zelżywość jego dwojako, i by był poczekał trochę a do djabła się nie uciekał, toż go spotkać miało, tedy się sam w sobie gryźć i wielce smucić począł.

I wnet się wdał w posty wielkie, w modlitwy i płakanie, prosząc łaski i miłosierdzia, aby była odpuszczona złość jego. I tak często mówił: Ach, ja nieszczęśliwy a nędzny człowiek — gdzie pójdę, gdzie się obrócę, a kto się nade mną zmiłuje? Chrystusam się i jego świętej Matki zaprzał, i jeszczem tę złość moją swą ręką napisał, stając się djabelskim niewolnikiem. O, jakiegom Pana odstąpił, a jakiegom sobie obrał! I cóż mi była za krzywda, azaż mi tak źle było, nie mając pracy i urzędu? Wszakem z niego pożytku nie miał, jedno dla próżnej chwały a przez ludzkie mniemanie zabiłem duszę moją. A com miał mieć za sprawę z onym Żydem przeklętym, którego i cesarz już karał o te czarnoksięstwa? Bo i prawo świeckie tego niedopuści i karze tych, którzy opuściwszy P. Boga, do diabła się uciekają. Niestety zginąłem, zbłądziłem; jako się stawię na sąd Boży — co rzeknę — i cóżem uczynił? Boga, Pana, Stworzyciela i Odkupiciela mego odstąpiwszy, do czarta, nie­przyjaciela Jego, który piekłem i wiecznem potępieniem służbę płaci, zdrajcą Boga mego zostawszy, przystałem. Niestety, co mam czynić? I dał mu Pan Bóg taką myśl z łaski swej, nie chcąc aby zginął. Wiem co uczynię, rzecze — aczkolwiekem się i Matki Chrystusowej zaprzał, wszakże iż Ona jest obroną wszystkich grzesznych, będę Ją prosił, aby się za mną do swego miłego Syna wstawiła, oznajmując Jej, jako mi tego wielce żal; pójdę do Jej kościoła, a będę prosił dni czterdzieści, aza jaką pociechę odniosę. I tak uczynił; szedł do kościoła Panny czystej, prosił, wołał we dnie i w nocy, poszcząc przez dni czterdzieści, ustawicznie łzy wylewając.

Tedy dnia czterdziestego o północy ukazała mu się Matka Pana naszego, mówiąc: Jako ja za ciebie wstawiać się mam, a tyś się Syna mego zaprzał? Jać was grzesznych bronię i wam, gdy się nawracacie, pomagam, ale krzywda Syna mego boli mię też wielce, iż mi w tem pomoc tobie dać trudno jest. A on wielce już uweselony, rzecze: Obrono rodzaju ludzkiego. Pani moja Bogarodzico, wiem, iżem Ciebie i Boga mego, Syna Twego, szkaradnie obraził, i żadnego miłosierdzia godzienem nie jest, ale mam przed sobą wiele przykładów grzeszących, których Pan Bóg, Syn Twój, pokutę przyjął, a onym jako miłosierny odpuścił złość ich. Mam Niniwitów, mam Raab nie­rządnicę, Dawida, Manasse, Piotra książęcia apostolskiego, pierw­szego ucznia i podporę Kościoła, który się Syna Twego nie raz, ale trzykroć zaprzał, mam Pawła prześladownika kościelnego, który się stał naczyniem wybranem, mam Magdalenę, Zacheusza. jawnogrzesznika, Koryntczyka, którego Apostoł Paweł po grze­chu przyjmuje, mam Cyprjana czarnoksiężnika, który w czarnoksięstwie i białogłów żywoty rozcinał, którego ś. Justyna po­zyskała Panu Bogu, a który koroną męczeńską uczczony jest. Jakoż ja w miłosierdziu Syna Twego i w Twojej wielkiej przyczynie rozpaczać mam? Gdy to mówił, tedy mu rzekła Ta, która jest nadzieją naszą i obroną naszą: Wyznaj człowiecze, iż ten, któregom ja porodziła, jest Chrystus, Syn Boga żywego, który przyjdzie sądzić żywych i martwych, a ja za ciebie prosić będę, aby cię przyjął pokutującego. Tedy on z wielkim wstydem i bojaźnią rzekł: wierzę i chwalę i wielbię jedną osobę Trójcy Ś., Pana naszego Jezusa Chrystusa, Syna Bożego, który od wieków z Ojca niewymownie rodzony, czasów ostatnich zstąpił z nieba. Bóg Słowo dla ludzkiego zbawienia, wcielony z Ducha Ś., na­rodzony z Ciebie, Dziewicy Marji. I On jest prawy Bóg i prawy człowiek, który dla nas ucierpiał, na krzyżu ręce rozpiąwszy, zamordowany dla grzechów naszych między łotrami, który przyjdzie sądzić żywych i martwych, i płacić będzie każdemu według uczynków jego.

Gdy to tak wyznał, obiecała mu błogosławiona przeczysta Panna przyczynę swoją do Syna swego najmilszego, i z tem zniknęła. A on tem więcej pościł i modlił się w onymże ko­ściele we dnie i w nocy, mówiąc: Wiem błogosławiona Panno, iż od Ciebie nikt bez pociechy nie odchodzi. Tyś sama jest obroną naszą u Syna Twego. Niech jeszcze usłyszę pocieszne słowo Twoje, a on zapis, który mię bardzo trapi, aby mi był wrócon, bo bez niego nigdy dobrej myśli nie będę mógł być. I po kilku dniach takiemże widzeniem ujrzy też błogosławioną Pannę i usłyszy te słowa: Przyjęta jest pokuta twoja i płakanie twoje, bądźże już mocnym a statecznym, a chowaj coś obiecał. A on wielce uradowany dziękował, a o on zapis bardzo prosił, jeszcze się karząc postem i modlitwami. Aż trzeciego dnia przez sen ujrzy, a oto mu kartę oną jego i zapis niosą, i ocknąwszy się, na piersiach swoich leżącą znalazł z tą pieczęcią, jako był zapieczętował. Był bardzo zdumiały od onej wielkiej radości, i stawy członków jego osłabione zostały.

A iż nazajutrz była niedziela, gdy wszystek lud Boży był w kościele, po ewangelji szedł i padł u nóg biskupich i po­wiedział mu wszystką oną historję, i podał mu on zapis za­pieczętowany, prosząc aby był na kazalnicy czytany przed wszystkimi. Tedy wszyscy zrozumieli co się stało, a biskup wołać pocznie i mówić: Wszyscy wierni chwalmy Pana i Boga naszego, tak łaskawego; patrzcie na te takie cuda nad rozum ludzki. Patrzcie, jako łaskawy wielce Pan Bóg utraty grze­szących nie chce; patrzcie, jako wiele mogą łzy i pokuta wier­nego. A kto się nad takiemi cudami nie zdziwi? Czterdzieści dni pościł Mojżesz, i wziął pismo Boże; ten czterdzieści dni pościł, i wziął swoje pismo. Obaczcie, co waży przyczyna tej wielkiej zastępnicy naszej. Chwalmy Pana Boga, który tak miłościwie grzeszących przyjmuje, którzy Go przez tę Niepo­kalaną Bogarodzicę proszą. Tac jest jako most do Boga, na­dzieja rozpaczających, prawe wrota, do których my grzeszni kołacem, a otwarzają nam. Ona się modli za nas Temu, którego porodziła, i odpuszczenie grzechów nam u Niego jedna. O, jako uwielbione sprawy Twoje, Panie, nie wymówi język i serce, a rozum nie obejmie. Teraz się słusznie mówić ma: przynieście najkosztowniejszą szatę, a jego obleczcie, dajcież mu pierścień, zabijcie tuczonego cielca, ofiarujcie go, a weseląc się używajmy, bo ten brat nasz umarłym będąc, zmartwychwstał, zgubionym będąc, szczęśliwie znaleziony jest. Tedy Teofilowi leżącemu wstać kazał biskup, i on zapis przeklęty spalili. A lud płakał i wołał: Kyrie elejson. Milczenie potem uczyniwszy, służbę Bożą kończyli. I rzekł biskup: pokój wam, a potem mu dał niepokalany a ożywiający Sakrament; i zajaśniała twarz Teofila, co baczyli wszyscy, chwaląc Pana Boga z odmiany jego. A on do kościoła onego czystej Panny bieżał, i trochę w nim odpo­czywając, zachorzał na tem miejscu, gdzie ono widzenie miał; i potem trzy dni leżąc, rozprawiwszy chędogo dom swój a brać pożegnawszy, świętą duszę Bogu oddał. Temu, który się z przeczystej Bogarodzicy narodził, któremu cześć i chwała na wieki wieków. Amen.

Obrok duchowny.

  1. Czarnoksięstwo szczere jest bałwochwalstwo, bo tacy zmowę z czartem mając, w niej Boga i wiary świętej zaprzeć się muszą, i nie pierwej ku posłudze i pomocy swej czarta przywiodą, aż mu taką uczynią jawną albo tajemną przysięgę. Masz podobną temu rzecz w żywocie Bazyljusza świętego, pierwszego dnia stycznia wymienioną, i w żywocie świętego Justyna i Cyprjana czytać o tem możesz. O, jako człowiek dla małej, odmiennej, świeckiej rzeczy Pana Boga, Stworzyciela swego, odstępuje. Toż czynią owi, co się do czarownic i czarów o pomoc uciekają, albo wiadomości rzeczy przyszłych i przeszłych, tajemnych (które P. Bóg sobie zostawuje) ludziom i naukom ich omylnym przypisują. Bez pochyby takiego bałwochwalstwa, do innego się boga obcego uciekając, złym lu­dziom pomagają. Tęż zmowę czyni czart z upadającym w śmier­telny grzech za trochę pociechy świeckiej, P. Boga i łaski grze­szący odstępuje, a do czarta przystaje.
  2.  Przypatrz się, jaka jest słabość ludzkiego statku w dobrem, jako sobie dufać nie trzeba, bo mały wiatr z tej próżnej czci świeckiej człowieka obali. A z drugiej strony obacz, jaka jest moc pokuty świętej, która rozpacz oddala, miłosierdzie otwarza, zwią­zanych wolnymi czyni, piekło i czartów rozbija, utraty nasze wraca, niebo otwarza, i ku pomocy swej wszystkie niebieskie siły pobu­dza i aniołów uwesela.
  3. O przyczynie i wstawowaniu się za nas grzesznych Prze­czystej Matki Bożej, umiejmy wiele sobie obiecować; Onać jest zastępnica nasza, Matka miłosierdzia, i nadzieja w największych przygodach dusznych i cielesnych do Syna swego najmilszego. Wiemy, iż P. Chrystus, jako mówi ś, Paweł, jedyny jest pośrednik nasz ku zbawieniu i odkupieniu, i żadne inne takie pośrednictwo być nie może; lecz gdy się Święci, a zwłaszcza Przenajświętsza Matka Jego, za nami nie indziej jedno do tegoż Chrystusa wsta­wiają, i przez Jego mękę i zasługę proszą, nietylko onemu jedy­nemu pośrednictwu Jego nie uwłóczą, ale je sławią i wynoszą, do niegoż się uciekając i przez nie prosząc. Jako Paweł ś. za swoich Pana Boga prosząc, Chrystusowemu pośrednictwu krzywdy nie czy­nił, także i inni, którzy się za bracią swoją modlą.
Advertisements

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s