Trzecie Przykazanie Kościelne: O poście – x. Stagraczyński – Nauki katechismowe o prawdach wiary i obyczajów Katol. Kościoła, Poznań 1884

Pościć znaczy wstrzymać się przez czas niejaki albo całkiem od pokarmu, od jedzenia, albo też od pewnych tylko pokarmów.

Już pierwszym Rodzicom naszym był przykazany post, albowiem P. Bóg zabronił im pożywać owocu z jednego drzewa pośrodku Raju. Stąd mówi św. Bazyli W., że post tak stary jak rodzaj ludzki, bo był już w Raju (Hom. 1 de jej.).

P. Bóg w St. Zakonie przepisał ludowi Izraelskiemu dzień jeden w roku, w którym wszyscy pościć mieli tak, że od wieczora dnia poprzedniego aż do drugiego wieczoru nic zgoła jeść się nie godziło. Oprócz tego, czasu wielkich klęsk i nieszczęść lud Izraelski sam z własnej pobudki uciekał się do poszczenia, aby poszczeniem wyrazie żal swój i poprawę. Tak pościł wszystek lud przez cały dzień, gdy za czasów Samuela dostał się pod moc okrutnych Filistynów. Niniwici pościli wszyscy od wielkiego aż do małego, a i bydło pościć musiało, nie jedząc i nie pijąc. Gdy za czasów królowej Estery miał lud żydowski być wymordowany, nałożył sobie post przez trzy dni i trzy noce. Nie dosyć i na tym; niektóre osoby jeszcze większe i ostrzejsze nakładały sobie posty. Mojżesz i Eliasz pościli przez 40 dni i nocy. Dawid pościł surowo po upomnieniu od proroka Natana. Św. Jan Chrzciciel pościł na puszczy, żywiąc się szarańczą, i miodem leśnym. Wdowa ona i prorokini Anna, o której wspomina Ewangielia, mimo podeszłego wieku, zachowywała post do ostatka. Zbawiciel nasz Jezus Chrystus pościł na puszczy przez 40 dni i 40 nocy.

W początkach chrześcijaństwa poszczenie było zostawione do woli ludowi wiernemu, który z własnej ochoty surowe i częste posty odprawował. Pierwsi chrześcijanie nietylko czterdzieści dni przed Wielkanocą pościli, lecz pościli dłużej, jedni 70, drudzy 60, insi 50 dni, a pościli tak surowo, że przez cały dzień nic zgoła nie jedli i dopiero wieczorem posilali się kawałkiem grubego chleba ze solą i wodą. Niektórzy tak dalece suszyli, że ich nazywano wyschłemi, zasuszonemi od postu — jejuniis aridos (TertulL). Gdy jednak z czasem ostygł ten zapał chrześcijan do poszczenia, widział Kościół potrzebę wydać osobne przykazanie i oznaczyć pewne dni, w których każdy wiemy obowiązany jest pościć.

Będę miał naukę o poście, i pokażę dziś:

Iloraki jest post.

Dwojaki jest post, który nam Kościół św. przepisuje: post ścisły i wstrzemięźliwość — wstrzymanie się od mięsnych potraw.

1) Post właściwy — ścisły zasadza się na trzech rzeczach:

a) wolno jest raz tylko na dzień jeść do sytości; b) to jedzenie do sytości ma być około południowej godziny; c) nie wolno jest używać ni mięsa, ni nabiału bez osobnej dyspensy do tego.

Do istoty postu należy tedy:

a) jedzenie do sytości raz tylko o dzień. Ktoby więc więcej razy jadał w ciągu dnia, ten nie zachowuje postu. Do picia, wolno jest pić wodę, piwo, wino, słowem napoje takie, które służą na ugaszenie pragnienia. Jakeście słyszeli, pierwsi chrześcijanie wstrzymywali się nawet od picia wody, ktoby więc dziś pił jaki napój nie dla ugaszenia pragnienia, lecz dla zadowolenia swego, nie byłby wolen od grzechu, bo się sprzeciwia intencyjni Przykazania kościelnego, które nam umartwienie zmysłowości naszej nakazuje. Stąd nie wolno pić mleka, polewki, słowem napojów pożywnych. Wolno natomiast pić herbatę, kawę, byle nie wiele brano do nich cukru i mleka.

Krom tego jednorazowego najedzenia się przyjęty jest w Kościele od wielu wieków zwyczaj posilenia się nieco wieczorem, brania małego posiłku na wieczerzą, kolacją, i tu możnaby mniej więcej zjeść tyle, co czwarta część obiadu. Na śniadanie zaś nie wolno nic jeść, chyba tylko napój, mniej pożywny, n. p. kawę i kawałek chleba do tego.

b)  Drugi warunek jest, że obiad, ono jedzenie do syta, powinno być w godzinę południową. Dawniejszemi czasy chrześcijanie pościli aż do zachodu słońca w dni postu ścisłego, a w czasie mniej ścisłego postu aż do trzeciej godziny po południu, i tedy dopiero jedli obiad. Później ten obiad, jedzenie do sytości, przełożono na godzinę południową między 11 a 12, i tak jest po dziś dzień.

c) Trzeci warunek: wstrzymanie się od pokarmów mięsnych, jaj i nabiału. Do mięsa liczy się także tłuszcz, krew, oraz jaja, a do nabiału należy mleko, masło, ser. Na mocy osobnego przywileju od Stolicy Apostolskiej pozwalają Biskupi w Diecezjach swojich używać jaj i nabiału w dni postne. Tak jest w Niemczech i tak obecnie u nas; w innych zaś krajach np. we Włoszech nie ma tej dyspensy, i tam ni jaj, ni nabiału nie wolno używać.

Drugie pytanie jest:

2) Kto obowiązany pościć w sposób powyższy?

Odpowiadam: Każdy katolik po skończonym 21 roku życia. Daje tego przyczynę św. Tomasz: „Osoby młodsze wyjęte są z pod tego przykazania, raz dla słabości natury, która się domaga częstszego, choć nie wielkiego jedzenia, dragi raz dla wzrostu, który więcej pokarmu potrzebuje. Stąd wolne są od poszczenia aż do 21 roku życia, do którego to roku pospolicie człowiek rozwija się i rośnie.“ Osoby więc takie mogą bez grzechu więcej razy jadać na dzień; lecz dobrze jest, gdy zawczasu przyuczają się do ujmowania sobie w jedzeniu. Kto to czyni i czynić może, rzecz chwalebna. — Na starość opuszczają siły człowieka, nastaje osłabienie ogólne ciała, przeto i w wieku podeszłym ustaje obowiązek poszczenia. Zazwyczaj przyjmuje się rok 60 życia, lecz kto rześki, zdrowy i silny, ten powinien pościć. Najlepiej w takich razach radzić się pasterza przy spowiedzi.

Przykazanie o jednorazowym tylko posileniu się w czasie ścisłego postu obowiązuje pod grzechem ciężkim. Ktoby więc bez ważniejszej przyczyny więcej razy jadał do sytości, lub jadał w ogóle częściej, tenby grzeszył.

Zapytacie się może, czy też nie ma wyjątków od tego przykazania, czyli raczej, w których razach przestaje to przykazanie obowiązywać. Otóż są trzy powody:

1. Niemożność poszczenia. Kościół św. jest Matką pełną wyrozumiałości, i nikogo nie chce do rzeczy niemożebnych lub bardzo ciężkich przynaglać, obowiązywać. Zatym wolni są od ścisłego poszczenia, tj. mogą więcej razy na dzień jadać postne pokarmy: chorzy, rekonwalescenci (przychodzący do zdrowia), niewiasty w stanie błogosławionym, lub karmiące. Ktoby zaś wmawiał tylko w siebie słabość jaką i nazbyt bez dostatecznej przyczyny lękał się o zdrowie swoje, ten nie jest wolen od obowiązku poszczenia. W razie wątpliwości najlepiej poradzić się spowiednika, boć nikt nie może być sędzią we własnej sprawie. I ubodzy, którzy nie mają tyle, żeby się od razu najeść do sytości, mogą więcej razy jadać.

2. Obowiązki i zatrudnienia stanu zwalniają od postu, jeżeli są połączone z ciężką pracą, wymacają natężenia sił, a jednorazowe posilenie się nie wystarcza. Wolni są więc od poszczenia rolnicy, robotnicy, rzemieślnicy, mularze, stolarze, piekarze itd., słowem ci, co muszą ciężko pracować. Kto nie musi ciężko pracować (krawcy, malarze, pisarze itd.), winni pościć.

Dalej ci, co muszą pieszo uciążliwe drogi odprawiać. Wreszcie ci, co z obowiązku lub z miłości zajmują się uczynkami miłosiernemi co do ciała lub duszy: np. nauczyciele w szkole, kaznodzieje, pilnujący chorych, jeżeliby skutkiem poszczenia mieli osłabnąć na siłach ducha i ciała.

3. Dyspensa zwalnia od postu, jeśli jest dana na fundamencie przyczyny zgodnej z prawdą. Dyspensę dać może tylko Papież na cały świat, lub Biskup w diecezji swojej; pasterze w parafii udzielają dyspensy na mocy władzy danej od Biskupa.

Wszystko, com dotychczas mówił, odnosi się do postu ścisłego, tj. do jednorazowego tylko nasycenia się pokarmami postnemi. Drugi rodzaj postu jest tak zwana

Wstrzemięźliwość, tj. wstrzymanie się tylko od pokarmów mięsnych, i nic więcej. Kościół św. zabrania pewnych dni używania mięsa, nie dla tego, jakoby jedzenie mięsa samo w sobie było grzeszne, boć wszystko co Bóg stworzył, jest dobre i może być pożywane; lecz dla innej zupełnie przyczyny. P. Bóg zakazał pierwszym Rodzicom w Raju pożywać owocu z pewnego drzewa; chciał bowiem doświadczyć ich posłuszeństwa, chciał im dać sposobność do okazania uczynkiem wierności, miłości i wdzięczności ku P. Bogu. To samo ma i Kościół na uwadze, zakazując pewnych dni pożywać mięsnych pokarmów: chce, żebyśmy ćwiczyli się w cnocie posłuszeństwa, chce, żebyśmy poskramiali zmysłowość naszą, pożądliwość smaku. A jest też jeszcze insza przyczyna. Pewna to rzecz, że mięso jest pokarmem, że tak powiem, więcej zwierzęcym, cielesnym. Ludy, które wiele mięsa używają, są dziksze, wyuzdańsze; te zaś, które się żywią surowym mięsem, a nawet ciałem ludzkim, są zupełnie zdziczałe i stoją na najniższym stopniu oświaty. To samo widzimy i u zwierząt. Zwierzęta mięsożerne należą do zwierząt dzikich, żarłocznych, czyhających na życie inszych zwierząt. Człowiek dopóki zostawał w stanie niewinności, żywił się wyłącznie postnemi pokarmami, albowiem P. Bóg rzekł: „Oto dałem wam wszelkie ziele rodzące nasienie na ziemi, i wszystkie drzewa, które same w sobie mają nasienie rodzaju swego, aby wam były na pokarm“ (Gen. 1. 29). Dopiero po upadku w grzech, a raczej po potopie, gdy się rodzaj ludzki bardzo zepsował, pozwolił P. Bóg ludziom używać i mięsa, mówiąc do Noego: „Strach wasz i drżenie niechaj będzie nad wszelkim zwierzęciem ziemnym, i nadewszym ptastwem powietrznym… wszystkie ryby morskie ręce waszej podane są. A wszystko co się rusza i żywię, będzie wam na pokarm, jako jarzyny zielone dałem wam wszystko” (Gen. 9, 2. 3). A więc pokarmy roślinne są więcej pokarmem stanu niewinności, zaś mięso pokarmem stanu po upadku w grzech, moralnego niejako zdziczenia. Stąd widzimy, że osoby dążące do wyższej doskonałości, wstrzymują się mniej lub więcej od pokarmów mięsnych. Są zakony (Kartuzi, bosi Karmelici itd.), którzy nigdy mięsa nie jedzą. Sami nawet mędrcy pogańscy przyszli do tego przekonania, że mięso jest wielką podnietą zmysłowości. Niektórzy z nich wprost zakazywali uczniom swoim używania mięsa.

Kościół św. zabraniając nam tedy pewnych dni mięsa, chce nam najpierw stawić przed oczy on pierwotny stan niewinności w Raju, gdy człowiek niewinnych używał pokarmów roślinnych; powtóre, chce nas zachęcić, abyśmy się starali odzyskać on stan szczęśliwy, gdy duch nad ciałem panował.

Teraz pytam się:

1. Kto jest obowiązany wstrzymywać się od mięsa?

Odpowiadam: Wszyscy chrześcijanie po skończeniu siedmiu lat życia. Uważajcie, że do postu tj. do jednorazowego nasycenia się obowiązani są chrześcijanie od 21 roku, a do wstrzymania się od mięsa już od 7 roku życia. Przyczyna jest ta, że używanie mięsa nie jest koniecznym do wzrostu ciała: przeciwnie pokarmy postne są zdrowsze i lepsze dla dzieci. A że dzieci dopiero od siódmego właśnie roku obowiązane są wstrzymywać się od mięsa, ta jest przyczyna, że około tego dopiero czasu mają rozpoznanie, przychodzą do rozumu i mogą być związane Przykazaniami boskimi i kościelnemi.

Wszelako i od tego przykazania wstrzemięźliwości od mięsa mogą zwalniać niektóre przyczyny. I tak wolni są:

a) Ciężko chorzy i ci, co nie mogą znieść potraw postnych. b) Żebracy, którzy z tego tylko żyją, co sobie uproszą, c) Lud biedny, który nie ma czym krasić, jeno tłuszczem i okrasą. W naszych diecezjach jest dyspensa ogólna dla wszystkich osób biedniejszych, że mogą krasić tłuszczem potrawy, d) Podróżni, którzy będąc w drodze, nie mogą nigdzie dostać postnego jadła, e) Za osobną powszechną dyspensą żołnierze w czasie wojskowości swojej. Gdy są w drodze albo na urlopie w domu, pozwolenie to dla nich ustaje, f) Czeladź zostająca na służbie, gdy nie może dostać postnych pokarmów. Lecz tu nadmieniam, że czeladź katolicka powinna starać się o taką służbę, gdzieby mogła powinności swoje katolickie wypełniać bez trudu. Żeby zaś człowiek nie spuszczał się lekkomyślnie na własne zdanie swoje i tak może przestąpił przykazanie kościelne, najlepiej jest zawsze prosić o dyspensę kościelną.

Wyłożyłem wam dziś, co to jest post, a co wstrzemięźliwość, oraz kiedy się jest wolnym od postu, i kiedy od wstrzymania się od mięsa. Dalszą naukę o poście usłyszycie w przyszłą Niedzielę. A teraz kończę wykład dzisiejszy słowy św. Gerasima, który tak zachęcał pustelników do postu: „Im mniej pokarmu daje się ciału, tym lepiej i zdrowiej się ma duch. Post z wytrwałą modlitwą połączony jest najdzielniejszą obroną przeciwko wszelkim ponętom światowym i przeciw wszelkim pokusom szatańskim.“ W St. Testamencie przykazał Bóg, żeby mu ofiarowano dwa wróble: jeden z nich miał być zabity, a drugi puszczony na wolność. Te dwa wróble oznaczają ciało i duszę. Trzeba zabić ciało tj. ofiarować Bogu przez umartwienie i post, a dusza może tedy wzbijać się wolno i swobodnie ku Bogu. — Post jest życiem Aniołów, którzy ni jedzą ni pija. Kto pości, ten wstępuje niejako w szeregi Aniołów (8. Ath. Alex.) Św. Bazyli W. tak się odzywa: „Nie wbijaj sobie w głowę, że ci potrzeba wiele jadać ze względu na potrzeby ciała albo ze względu na zdrowie. Nie przedemną się wymawiasz, lecz przed Bogiem, który wie, co znaczy te wymówki twoje. Azaliż przy jednorazowym najedzeniu się ostać się nie możesz? A przez całe życie się najadać i napełniać, mnóstwem i ciężarem pokarmów psuć ciało, — to możesz? A przecież wiem, że lekarze przepisują mało i rzadko jadać. Jeżeli zaś możesz iść za radą, i przepisem lekarzy, jakże możesz mówić, że nie podobna ci ujmować sobie w jedzeniu dla tego, że to Kościół przepisuje? Cóż znośniejsze żołądkowi: czy przy miernym najedzeniu się noc przetrawić z łatwością, czy też obładowanemu pokarmem leżeć, a raczej rzucać się na wszystkie strony? Którą łódź mogą żeglarze snadniej ratować: czy obciążoną, wielkim ładunkiem, czy też wioząca lżejszy ciężar? — Niejeden okręt zbytecznie naładowali zginął za najmniejszym uderzeniem fali; lekki zaś ocalał, mogąc się szybko posuwać po wodzie i w górę podnosić. Podobnież dzieje się z ludzkim ciałem: obciążone pokarmem łatwo zapada w rozmaite choroby; to zaś, które nie wiele pokarmów przyjmuje, ustrzeże się wielu chorób, które na nie czyhają” (Hom.1. de jej.) Amen.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s