Duch Święty a pośrednictwo Matki Bożej według Maksymiliana Kolbe

Poniższy referat jest referatem modernistycznego teologa, ze względu jednak na mnogość cytatów od św. Maksymiliana Kolbe postanowiłem go opublikować.

Tajemnica Niepokalanego Poczęcia

Niepokalane Poczęcie Stworzone – Maryja

Chcąc mówić o wzajemnej relacji między Duchem Świętym a Maryją według ojca Kolbego, trzeba prześledzić jego oryginalny tok myślenia, który stanowi swoistą całościową koncepcję teologiczną.

Punktem wyjścia naszego autora jest analiza imienia „Niepokalane Poczęcie”, które to określenie przysługuje Maryi (1). Analizując opisy objawień Najświętszej Maryi Panny w Lourdes nasz autor zauważa, że jak niegdyś Bóg objawiając się Mojżeszowi powiedział: „Jam jest, którym jest” (Wj 3,14) objawiając w ten sposób swoją istotę, tak w Lourdes Maryja przedstawiając się „Jam jest Niepokalane Poczęcie” również dała do zrozumienia, że nazwa ta określa Jej istotę (2). Skoro Maryja tak się sama nazwała, nazwa ta musi jej być szczególnie bliska i droga (3). Co więcej, nazwa ta zdaniem św. Maksymiliana, zawiera w sobie pewną tajemnicę (4). Przeniknięcie tajemnicy tego imienia stanowi klucz do określenia i odczytania roli Maryi w zbawczym dziele Bożym.

Co zatem oznacza nazwa „Niepokalane Poczęcie”?

Określenie Maryja „Niepokalanie Poczęta” znaczy, że Maryja została poczęta (a więc ma rodziców) (5) oraz, że w chwili swego poczęcia ani nigdy potem nie podlegała grzechowi (ustrzeżona od grzechu pierworodnego ze względu na przyszłe zasługi Chrystusa) (6). Co oznacza jednak termin „Niepokalane Poczęcie”? Jest to coś więcej, „jak czym innym jest rzecz biała i sama jej białość, czymś innym rzecz doskonała i jej doskonałość” (7).

Nasz autor wielokrotnie stawia pytania: „Kim Ona? Kim jesteś o Niepokalana? Ośmielam się prosić Cię, byś była tak dobra i powiedziała mi, kim jesteś?” (8). Wyraża też ból: „O jakże mało jeszcze znana jest Niepokalana Dziewica!” (9).

By odpowiedzieć na pytanie, kim jest Niepokalane Poczęcie Stworzone (czyli Maryja), o. Kolbe zagłębia się w tajemnicę Trójcy Świętej. Uważa bowiem, że wszelka rzeczywistość stworzona jest odbiciem, podobieństwem (echem, analogią), choć bardzo niedoskonałą, rzeczywistości, która istnieje w Trójcy Świętej (10). Dlatego pyta, czy Niepokalane Poczęcie nie znajduje swego prawzoru w Bogu?

Niepokalane Poczęcie Niestworzone – Duch Święty

Punktem wyjścia w rozważaniu myśli o. Maksymiliana na temat życia Trójcy Świętej niech będzie jego najważniejszy tekst teologiczny (napisany w dniu aresztowania). Choć jest on niedokończony to jednak zawiera w sobie elementy o niezwykłej doniosłości i zdaje się streszczać maksymilianowską wizję zjednoczenia Maryi z Duchem Świętym. Ze względu na jego wagę warto przytoczyć go w całości.

„Ojciec rodzi Syna a Duch od Ojca i Syna pochodzi. W tych kilku słowach mieści się tajemnica życia Trójcy Przenajświętszej i wszystkich doskonałości w stworzeniach, które nie są niczym innym jak echem różnorodnym, hymnem pochwalnym w różnobarwnych tonach tej pierwszej najpiękniejszej tajemnicy. Słowa wzięte ze słownika stworzeń niech nam posłużą, bo innych nie mamy, choć zawsze pamiętać musimy, że to bardzo niedoskonałe słowa. Kim Ojciec? Co stanowi Jego istotę? Rodzenie, że rodzi Syna, od wieków na wieki zawsze rodzi Syna. Kim Syn? Rodzonym, że zawsze i od wieków rodzony przez Ojca. A kim Duch? Owocem miłości Ojca i Syna. Owocem miłości stworzonej to poczęcie stworzone. Owocem zaś miłości i pierwowzoru tej miłości stworzonej to też nic innego, jak tylko poczęcie. Duch więc to poczęcie niestworzone, przedwieczne, pierwowzór wszelkiego poczęcia życia we wszechświecie. Ojciec więc rodzi, Syn jest rodzony, Duch jest poczynany i to jest ich istotą, którą się różnią nawzajem. Jednoczy zaś Ich ta sama natura. Boskie istnienie istotne. Duch więc to poczęcie przenajświętsze, nieskończenie święte, niepokalane” (11).

Jak z powyższego widać, św. Maksymilian posługując się analogią nazywa Ducha Świętego – Niepokalanym Poczęciem Niestworzonym. W tekstach o. Kolbego nazwa ta powraca co najmniej cztery razy. Określenie to jest oryginalne i na ile się orientuję u żadnego innego teologa nie spotykane.

Na ogół „teologowie stosując swe ludzkie niedoskonałe pojęcia do wyrażenia wewnętrznego życia w Bogu mówią o pochodzeniu Syna na sposób rodzenia umysłowego, a o Duchu Świętym jako pochodzącym na sposób miłości; stosowana jest tu analogia do działania dwu władz w istotach rozumnych, tj. umysłu i woli. Pismo święte daje ku temu podstawę, nazywając Syna Słowem, tj. Myślą (J 1,1), lub Ducha Świętego łącząc z ideą daru i miłości (Rz 5,5)” (12). Jak zauważa Ernesto Piacentini „w terminologii trynitarnej […] nie ma terminu, który wyrażałby i oddawałby lepiej właściwości hipostatyczne i osobowe drugiego pochodzenia w sposób doskonale paralelny do terminu rodzenia używanego do oznaczenia właściwości hipostatycznych i osobowych pierwszego pochodzenia Bożego” (13). Konkluduje więc, że termin wprowadzony przez św. Maksymiliana mógłby okazać się w katolickiej teologii twórczy, gdyż „wyraża dobrze terminologicznie właściwości hipostatyczne i osobowe drugiego pochodzenia, w ten sam sposób jak termin rodzenie” (14).

Zjednoczenie Ducha Świętego z Maryją

Maryja jako Oblubienica Ducha Świętego

Powiązanie imienia Ducha Świętego z imieniem Maryi każe patrzeć na Niepokalaną jako na Oblubienicę Trzeciej Osoby Boskiej, gdyż zdaniem o. Kolbego – jak w stworzeniach oblubienica otrzymuje nazwę oblubieńca – tak Maryja otrzymała swą nazwę (Niepokalane Poczęcie, a nie Niepokalana) od Ducha Świętego (15). Samo określenie „Maryja – Oblubienica Ducha Świętego” pojawia się u naszego autora co najmniej dziewięciokrotnie (16).

Zapytajmy teraz, co znaczy to określenie? Jak rozumiał je ojciec Kolbe? Wszak tytuł ten nie jest jego oryginalnym wymysłem. Funkcjonował on już w Kościele od wieków (17).

Określenie Maryja – Oblubienica Ducha Świętego jest wiązane w teologii najczęściej z faktem Zwiastowania i tajemnicą Wcielenia Syna Bożego (Łk 1, 26-68). U św. Maksymiliana dostrzegamy taki właśnie sposób tłumaczenia tej rzeczywistości: Ojciec jako swej oblubienicy powierza Jej Syna, Syn zstępuje do Jej dziewiczego łona stając się Jej dzieckiem, a Duch Święty kształtuje w Niej cudownie ciało Jezusowe i zamieszkuje w Jej duszy, przenika Ją w tak niewysłowiony sposób, że określenie „Oblubienica Ducha Przenajświętszego” jest bardzo dalekim podobieństwem życia Ducha Przenajświętszego w Niej i przez Nią” (18).

Jednakże nasz autor kilkakrotnie zaznacza, że zjednoczenie Maryi z Duchem Świętym nie nastąpiło dopiero w momencie Wcielenia Bożego Syna, ale istniało od pierwszej chwili zaistnienia Maryi (czyli od chwili Jej poczęcia): „Duch Przenajświętszy żyje w duszy Niepokalanej, w Jej istocie i Ją zapładnia i to od pierwszej chwili istnienia przez całe Jej istnienie czyli wiecznie” (19).

Oryginalne jest stwierdzenie, iż „Duch Święty zapładnia Błogosławioną Dziewicę od pierwszej chwili Jej istnienia”. Czy nie jest to sprzeczne z faktem jedynego zapłodnienia w momencie Wcielenia? Ponieważ trudno jest sądzić, iżby takie sformułowanie było tylko przejęzyczeniem (ze względu na wagę tego konkretnego tekstu), trzeba przyjąć, iż autor przyjmował co najmniej dwa rodzaje płodności, którą Duch Święty realizuje w Niepokalanej: Pierwsza to płodność dająca ludzkie życie Synowi Bożemu. Ta płodność została zrealizowana w chwili wypowiedzenia przez Maryję swojego „tak” na Bożą propozycję w Nazarecie. Drugi rodzaj płodności – to cała działalność nadprzyrodzona Ducha Świętego w stosunku do ludzi: „Poczęcie Niepokalane jest nazwą Tej, w której żyje On miłością płodną w całym porządku nadprzyrodzonym” (20). Ta działalność polega przede wszystkim na tworzeniu nowych członków Mistycznego Ciała Chrystusa, co dokonuje się według naszego autora „z Maryją, w Maryi i przez Maryję” (21). Tę myśl o. Kolbe czerpie od św. Ludwika Grignon de Montfort.

W tym świetle dostrzegamy, iż Maryja w sposób sobie właściwy realizuje zadanie spoczywające na każdym stworzeniu, którym zdaniem ojca Kolbego jest miłość płodna (22). Jak z powyższych rozważań widać, św. Maksymilian rozumiał zjednoczenie Ducha Świętego z Niepokalaną analogicznie do ludzkiego małżeństwa, choć w sposób bez porównania wznioślejszy (23). Szukając celniejszych sformułowań dla określenia tego oblubieńczego związku autor zaznacza, że jest to zjednoczenie wewnętrzne, zjednoczenie istoty Maryi z istotą Ducha Świętego (24).

Maryja niejako Wcielonym Duchem Świętym

Określając sposób zjednoczenia Maryi z Duchem Świętym nasz autor ujmuje tę kwestię na tle zjednoczenia hipostatycznego dwóch natur w Chrystusie. W 1935 roku wyraża następującą opinię: „Odpowiedź też na łaski, co przez Syna i Ducha Przenajświętszego spłynęły na stworzenie, powraca do Ojca tylko tąż samą drogą, tj. przez Ducha Świętego i Syna czyli przez Niepokalaną Oblubienicę Ducha Przenajświętszego i Jezusa połączonego hipostatycznie z naturą Syna” (25). Wyrażona tu jakby mimochodem opinia zdaje się wskazywać, iż według o. Maksymiliana stosunek Ducha Świętego do Niepokalanej jest taki sam jak stosunek Syna (Drugiej Osoby Trójcy Świętej) do Jezusa lub przynajmniej relacja ta przebiega po tej linii (26). Później o. Kolbe otwarcie powie, że Maryja jest „jakoby wcielonym Duchem Świętym” (Spiritus Sanctus quasi incarnatus est Immaculata) (27). Zdanie to w teologii katolickiej brzmi wprost szokująco. Gdyby nie słowo „jakoby” należałoby je uznać za sprzeczne z dogmatem katolickim. Trzeba więc, abyśmy wyjaśnili, co autor rozumiał pod sformułowaniem: „jakoby wcielonym Duchem Świętym”?

1. Przede wszystkim zaznacza, że Duch Święty nie wciela się w Maryi w ścisłym sensie, ale przez Nią „objawia na zewnątrz swój udział w dziele okupienia” (28).

2. Zjednoczenie to zachowuje odrębność osobowości tak Ducha Świętego jak i Niepokalanej (29).

3. Zjednoczenie to jest inne niż zjednoczenie hipostatyczne dwóch natur Boskiej i ludzkiej w jednej Osobie Chrystusa (30).

4. Zjednoczenie to polega na całkowitej zgodności woli Niepokalanej z wolą Ducha Świętego (31).

5. Dokładny obraz tego zjednoczenia zawarł nasz autor na kartce z 1938 roku, na której po łacinie wypunktował istotne elementy swojej koncepcji teologicznej. Czytamy tu między innymi: „W Ojcu jest jedna osoba i jedna natura. W Jezusie Chrystusie jest jedna osoba, a dwie natury. W Niepokalanej – dwie osoby i dwie natury, lecz najściślej zjednoczone” (32). W innym miejscu dodaje: „W Jezusie dwie natury, Boska i ludzka, a osoba jedna – Boska, a tu dwie natury i dwie jeszcze osoby: Ducha Przenajświętszego i Niepokalanej, ale zjednoczenie Bóstwa z człowieczeństwem przechodzi wszelkie pojecie” (33).

6. To zjednoczenie Maryi z Duchem Świętym trwa od pierwszej chwili Jej poczęcia (34).

7. Pierwszym darem Ducha Świętego, który zstąpił na Niepokalaną (pierwszym skutkiem zjednoczenia NMP z Duchem Świętym) było zachowanie Jej od grzechu pierworodnego, czyli Niepokalane Poczęcie (35). W tej myśli nasz autor jest dosyć oryginalny. Sama definicja dogmatu Niepokalanego Poczęcia podana przez Piusa IX, jak również stanowisko większości teologów, wiąże dar Niepokalanego Poczęcia NMP z przyszłymi zasługami Chrystusa a nie z faktem zjednoczenia Maryi z Duchem Świętym. Święty Maksymilian nie neguje interpretacji chrystologicznej (sam przytacza definicję dogmatu) (36) ale wydaje się, że argumentacja pneumatologiczna bardziej go fascynuje.

8. Zjednoczenie Maryi z Duchem Świętym jest rzeczywistością dynamiczną, tzn. przejawia się w działaniu (37).

9. Zjednoczenie Maryi z Duchem Świętym, które nastąpiło w momencie Jej poczęcia i trwa nieustannie, nasz autor określa sformułowaniami: niewymowne (38), niewysłowione (39), bardziej niż możemy pojąć (40). Biorąc określenia z języka świata stworzonego o. Maksymilian pisze, iż Duch Święty mieszka w Niepokalanej (41), zamieszkuje w Jej duszy (42), żyje w duszy Niepokalanej (43), żyje w istocie Niepokalanej (44), zapładnia Niepokalaną (45), a dzieje się to wszystko w sposób bez porównania ściślejszy, bardziej wewnętrzny, istotniejszy niż w małżeństwie ludzkim (46).

10. Niepokalana, a właściwie Jej Serce jest zewnętrznym znakiem pośrednictwa Ducha Świętego u Ojca i Syna (47). Tę myśl zaczerpnął nasz autor od apostołów pośrednictwa maryjnego, zwłaszcza od św. Ludwika Grignon de Montfort.

Zjednoczenie Maryi z Duchem Świętym o. Kolbe uważa za coś, czego ludzkim rozumem nie da się dokładnie zgłębić. Dlatego mówiąc o tej rzeczywistości zostawia wiele miejsca tajemnicy.

Przypisy

1 Kolbe Maksymilian Maria Błogosławiony, Wybór pism, red. J.R. Bar, Warszawa 1973, 365/590 [dalej PM. Pierwsza liczba wskazuje numer artykułu a druga – stronę].

2 PM 370/599, 371/599-600.

3 PM 377/606.

4 Tamże.

5 PM 365/590.

6 Zob. Pius IX, Bulla „Ineffabilis Deus” 8.12.1954.

7 PM 358/581.

8 PM 372/600, 373/600, 362/587, 364/590.

9 PM 358/582.

10 PM 370/597.

11 PM 370/597-598.

12 W. Granat, Ku człowiekowi i Bogu w Chrystusie, Lublin 1972, t. 1, s. 365-366.

13 E. Piacentini, Panorama doktryny maryjnej bł. Maksymiliana, w: Błogosławiony Maksymilian Maria Kolbe. Dokumenty, artykuły, opracowania, Niepokalanów 1974, s. 311.

14 Tamże.

15 PM 370/599.

16 Np. PM 188/276, 358/581, 359/584 i inne.

17 Zob. O. van Asseldonk, I. Pyfferoen, Maria Santissima e lo Spirito Santo in San Francesco d’Assisi, w: De cultu mariano saeculis XII-XV. Acta Congressus Mariologici-Mariani Internationalis Romae Anno 1975 celebrati, t. IV, Roma 1980, s. 427-439.

18 PM 366/591.

19 PM 370/598.

20 PM 370/599.

21 PM 359/584.

22 PM 375/602.

23 PM 370/598.

24 PM 370/599.

25 PM 188/276.

26 Por. PM 358/582, 375/602, 378/611.

27Szkic do artykułu „Immaculata”, w: Pisma Ojca Maksymiliana Kolbego, franciszkanina, t.VII, Niepokalanów 1970, nr 1135, s. 291.

28 PM 359/584.

29 Tamże.

30 Tamże.

31 Tamże.

32 Szkic do artykułu…, dz. cyt., s. 293.

33 PM 366/591.

34 PM 359/584,358/581, 370/598.

35 PM 358/581.

36Zob. PM 369/596.

37 PM 359/584, 359/583.

38 PM 359/582.

39 PM 370/591.

40 PM 359/584.

41 PM 370/598.

42 PM 366/591.

43 PM 370/598.

44 Tamże.

45 Tamże.

46 Tamże.

47 PM 359/583.

Źródło: Duch Święty a pośrednictwo Matki Bożej według świętego Maksymiliana

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s